Aandachtsgebied

Endocrinologie is binnen de interne geneeskunde het onderdeel dat zich bezighoudt met de
klinische diagnostiek, behandeling en preventie van stoornissen van endocriene orgaansystemen
en metabole processen. Het betreft hier zowel stoornissen die gepaard gaan met een
overmaat of tekort van hormonale functie, als ziekten van endocriene organen, in het bijzonder
nieuwvormingen, die niet gepaard hoeven te gaan met functionele endocriene symptomen.

Endocrinologie enkelvoudig profiel
Inleiding
De algemene doelen van de stage zijn dat aan het einde van de stage de AIOS:
inzicht heeft in de werking en regulatie van hormonale regelsystemen • en het metabolisme;
• inzicht heeft in de pathogenese en pathofysiologie van de tot het opleidingsprofiel
behorende ziektebeelden;
• de kennis en vaardigheden heeft om op efficiënte wijze de correcte diagnose te stellen
bij endocriene aandoeningen en deze aandoeningen zelfstandig te behandelen;
• in staat is de complicaties van de genoemde aandoeningen of de ingezette behandeling
te herkennen en, daar waar dit binnen het terrein van de interne geneeskunde valt,
te behandelen;
• inzicht heeft in de consequenties die het hebben van een chronische aandoening heeft
voor de patiënt, zijn omgeving en het zorgsysteem.

M. Medisch handelen
M1. Bezit kennis en vaardigheid naar de stand van het vakgebied
Fysiologie
De AIOS heeft kennis ten aanzien van genetische, moleculair-biologische en fysiologische
aspecten van endocriene systemen (in engere zin hormoonproducerende organen, hormonen,
transport van hormonen, hormoonreceptoren, hormoonwerking, regulatie van hormoonwerking,
interactie tussen componenten van endocriene systemen), en stofwisselingsprocessen
(met name ten aanzien van koolhydraten, lipiden en calcium-/fosfaathuishouding).

Etiologie en pathofysiologie
• De AIOS heeft kennis ten aanzien van de etiologie en pathofysiologische aspecten
van ziekten van endocriene systemen (hormoonproducerende organen, hormonen,
transport van hormonen, hormoonreceptoren, hormoonwerking, regulatie van hormoonwerking,
interacties tussen componenten van endocriene systemen, metabole ziekten)
en de gevolgen van niet specifiek endocriene ziekten voor endocriene systemen.
• De AIOS heeft daarbij kennis van zowel endogene factoren (genetica) als exogene
factoren die bijdragen aan endocriene aandoeningen.
• De AIOS heeft kennis van elementaire facetten van niet specifiek endocrinologische
wetenschappen (genetica, moleculaire celbiologie, immunologie, tumorbiologie, epidemiologie)
en van andere endocriene specialismen, zoals de pediatrische endocrinologie
en de gynaecologische endocrinologie).

Diagnostiek
• De AIOS heeft kennis van elementaire aspecten van medische besliskunde en is op de
hoogte van de prevalentie van relevante endocriene aandoeningen in relatie tot geslacht,
leeftijd, etnische achtergrond en is in staat deze aspecten te betrekken bij keuzes ten
aanzien van diagnostiek.
• De AIOS heeft kennis van de endocriene functietesten die kunnen worden gebruikt bij
de diagnostiek van de in de bijlage genoemde aandoeningen, zowel ten aanzien van
uitvoering als interpretatie.

Klinische chemie
• De AIOS heeft kennis van de principes van klinisch chemische endocriene analyses
(bindingsanalyse) en is in staat specifieke bepalingen (specifieke hormoonbepalingen,
endocriene functietesten, tumormerkstoffen) zowel in de diagnostische, de therapeutische
als de controlefase toe te passen en te interpreteren.
• De AIOS kent de preanalytische en analytische factoren die de uitslagen van endocriene
bepalingen kunnen beïnvloeden. De specifieke onderzoeken staan genoemd in
het document Medisch inhoudelijke competenties Endocrinologie.

Beeldvorming
De AIOS heeft kennis van de principes van beeldvormende diagnostiek (scintigrafische
technieken en specifieke radiologische technieken) en is in staat specifieke onderzoeken
zowel in de diagnostische, de therapeutische als de controlefase te indiceren en te interpreteren.
De specifieke onderzoeken staan genoemd in het document Medisch inhoudelijke
competenties Endocrinologie.

Invasieve diagnostiek
De AIOS heeft kennis van de principes en in geselecteerde gevallen praktijk van invasieve diagnostische methoden en is in staat specifieke onderzoeken zowel in de diagnostische, de therapeutische als de controlefase toe te indiceren, uit te voeren en te interpreteren. De specifieke onderzoeken staan genoemd in het document Medisch inhoudelijke competenties Endocrinologie.

Pathologische anatomie
De AIOS heeft kennis van pathologische anatomie van geselecteerde ziektebeelden. De
specifieke onderzoeken staan genoemd in het document Medisch inhoudelijke competenties
Endocrinologie.

Klinische genetica
De AIOS heeft kennis van de werkwijze van de klinisch geneticus en is in staat in multidisciplinair
verband principes van genetica van geselecteerde ziektebeelden toe te passen. De
AIOS is in staat in multidisciplinair verband te werken met de klinisch geneticus.

Ziektebeelden
De AIOS kent de pathofysiologie, de klinische presentatie, de relevante anamnese, de diagnostiek,
de therapie en de voortgezette begeleidingsaspecten van de volgende ziekten:
• Hyperfunctie, hypofunctie, dysfunctie en nieuwvormingen van:
-- hypofyse/hypothalamus;
-- schildklier;
-- bijschildklier;
-- bijnier;
-- endocriene pancreas;
-- gonaden (beperkt).
• Botstofwisseling:
-- secundaire osteoporose en bijzondere vormen van osteoporose;
-- bijzondere metabole botziekten;
-- renale osteodystrofie;
-- nierstenen;
-- hypercalciëmie bij maligniteiten.
• Diabetes mellitus:
-- primaire en gecompliceerde behandeling van diabetes mellitus;
-- preventie, diagnostiek en medebehandeling van complicaties;
-- diabetes mellitus en zwangerschap;
-- bijzondere vormen van diabetes mellitus.
• Obesitas
• Dyslipidemieën
• Zeldzame stofwisselings- en stapelingssziekten
• Endocriene multiorgaansyndromen:
-- cushing-syndroom
-- polyglandulaire auto-immuniteit
-- PCOS
-- tumorsyndromen
• Klinische genetica van endocriene ziekten

De genoemde ziektebeelden zijn niet volledig. Een volledige beschrijving van alle ziektebeelden,
diagnostische en therapeutische vaardigheden en het niveau waarop deze beheerst
moeten worden, is door de sectie endocrinologie vastgelegd in het document ‘medisch
inhoudelijke competenties endocrinologie’, hetgeen wordt opgenomen in de volledig competentiegerichte beschrijving van de profielen gepubliceerd in een aparte uitgave en op de
website (www.internisten.nl).

M2. Past het diagnostiek en therapeutisch arsenaal van het vakgebied goed en waar
mogelijk evidence-based toe

De AIOS heeft kennis van elementaire aspecten van medische besliskunde en is op de
hoogte van de consequenties van behandelingen (curatiekans, bijwerkingen, kwaliteit
van leven) van endocriene aandoeningen in relatie tot geslacht, leeftijd, etnische achtergrond
en is in staat deze aspecten te betrekken bij keuzes ten aanzien van behandeling

De AIOS heeft kennis van de prognose op lange termijn, de psychosociale gevolgen en
maatschappelijke consequenties van de in de bijlage genoemde aandoeningen; hierbij is
de AIOS in staat deze factoren te integreren in het klinisch handelen.
De AIOS is in staat een individueel en afgewogen behandeladvies te geven en beschikt
hiertoe over de noodzakelijke kennis op het gebied van:
• lifestyle-interventies;
• farmacotherapie;
• chirurgie;
• nucleaire geneeskunde en
• is in staat in multidisciplinair verband met de laatst genoemde specialisten samen te
werken.
De AIOS heeft de kennis op het gebied van farmacotherapie ten aanzien van (contra-)indicaties,
werkingsmechanisme, farmacokinetiek, farmacodynamiek, bijwerkingen, kosten en
interacties van de voor te schrijven geneesmiddelen en kent de beperkingen van deze interventies.
De AIOS heeft kennis van elementaire aspecten van endocriene interventies zoals die
worden toegepast door niet-klinisch endocrinologisch specialisten en kent de specifiek endocriene
aspecten van deze behandelingen (hormonale therapie door medisch oncologen,
gynaecologen, urologen).
De AIOS heeft kennis van elementaire consequenties voor endocriene systemen van nietendocriene
ziekten en therapieën zoals die worden toegepast door niet-klinisch endocrinologisch
specialisten:
• bestralingen;
• operaties;
• farmacotherapie;
• chemotherapie;
• immunotherapieën.
De AIOS is in staat de interactie van meerdere chronische aandoeningen die gelijktijdig
voorkomen te onderkennen en in overleg met de betrokkene tot een afgewogen behandelplan
te komen.
De AIOS heeft kennis van elementaire aspecten van endocriene ziekten op de kinderleeftijd
en is in staat de consequenties van endocriene ziekten op de kinderleeftijd voor de volwassen
patiënt in te passen in het klinisch handelen. De AIOS heeft kennis van de consequenties
van veroudering voor de prevalentie van endocriene ziekten, diagnostiek en behandeling van
endocriene ziekten. De AIOS is in staat in multidisciplinair verband te werken met andere disciplines
betrokken bij de behandeling van jeugdige of oudere endocriene patiënten.
De AIOS heeft kennis van de individuele en maatschappelijke maatregelen die nodig zijn
ter preventie van endocriene aandoeningen.

Bron: Opleidingsplan N IV

LM: Jan 5, 2015

Laatst gewijzigd: 
zaterdag, 10 oktober, 2015 - 21:01